Bạn đã bao giờ thấy một bức vẽ chì mà cục đá trông chắc nịch, cục bông trông mềm mại, cái kính trông trong suốt? Cùng là chì đen trắng — nhưng vật liệu khác nhau. Đó là ma thuật của lý thuyết vật liệu.
Lý thuyết vật liệu (Material Theory / Surface Study) nghiên cứu cách ánh sáng tương tác với các bề mặt khác nhau — kim loại, vải, gỗ, kính, da, nước... Mỗi vật liệu có "chữ ký thị giác" riêng, được xác định bởi cách nó phản xạ, hấp thụ, tán xạ hoặc truyền ánh sáng.
Đây là lý thuyết nằm giữa shading (tả khối) và texture (chất liệu). Hiểu lý thuyết vật liệu, bạn chọn được kỹ thuật phù hợp để vẽ bất kỳ bề mặt nào — từ kim cương đến nhung.
A — 4 thuộc tính vật liệu
ReflectivityĐộ phản xạ
Lượng ánh sáng bị phản xạ. Gương 100%, vải nhung ~5%.
RoughnessĐộ nhám
Bề mặt phẳng hay gồ ghề. Quyết định highlight "cứng" hay "mềm".
TransparencyĐộ trong
Ánh sáng xuyên qua được không. Kính trong, sữa mờ, gỗ đục.
SubsurfaceTán xạ dưới bề mặt
Ánh sáng xuyên nhẹ vào vật rồi ra lại. Da, sáp, đá cẩm thạch.
Different material sphere reference metal fabric glass wood
Cùng 1 hình dạng quả cầu — 5 vật liệu khác nhau cho 5 cảm giác khác
Fig. 01 · Material spheresTrong thực hành, vật liệu được chia thành 5 nhóm theo đặc tính ánh sáng. Học được 5 nhóm này là đủ để vẽ 95% vật trong đời:
Kim loại
Phản xạ môi trường
Kim loại là vật liệu khó nhất vẽ đúng — vì nó không có "màu riêng" rõ ràng. Thứ bạn thấy trên mặt kim loại là phản xạ của môi trường xung quanh.
Quả cầu chrome trong phòng: phản xạ cả trần, sàn, tường, cửa sổ. Không có ánh sáng = kim loại tối thui. Có ánh sáng mạnh = highlight cực sắc, gần trắng tinh.
Mẹo: khi vẽ kim loại, nhìn môi trường xung quanh trước khi nhìn vật. Những gì quanh nó sẽ "in" lên bề mặt nó.
Metal chrome ball reflection environment reference
Vật liệu không phải là màu sắc — vật liệu là cách ánh sáng xử sự.
— Nguyên tắc của hội hoạ thực tếDấu hiệu nhận biết mỗi nhóm vật liệu.
Kim loại Metal
Highlight sắc + cứng. Tương phản mạnh (đen → trắng trên 1 vật). Có phản xạ môi trường.
Bóng nhẵn Glossy
Highlight rõ nhưng không cứng bằng kim loại. Giữ màu gốc của vật nhiều hơn.
Mờ đục Matte
Highlight "dịu". Chuyển tiếp từ sáng xuống tối rất êm. Không phản xạ gì rõ.
Trong suốt Transparent
Thấy được vật phía sau (có thể bị biến dạng). Có caustic (vệt sáng đặc biệt trên nền).
Tán xạ SSS
Rìa vật sáng nhẹ hồng/cam (ánh sáng xuyên). Core shadow không quá đậm.
Đọc được
vật liệu
là đọc được
ánh sáng
Master 1 vật liệu / tháng
Mỗi tháng tập trung 1 nhóm. Kim loại → bóng nhẵn → mờ đục → trong suốt → SSS. 5 tháng có base vững.
Reference thật, không tưởng tượng
Đặt vật trên bàn, vẽ. Vật liệu quá phức tạp để "nhớ" — cần quan sát trực tiếp.
So sánh cùng 1 hình dạng
Vẽ 5 quả cầu với 5 vật liệu khác nhau. Bạn sẽ thấy rõ đặc tính của mỗi loại.
Học từ nhiếp ảnh sản phẩm
Ảnh product photography có ánh sáng rõ ràng, vật liệu đơn giản. Tham khảo tốt cho study.
- Nhận diện vật liệu trước khi vẽ
- Quan sát môi trường xung quanh vật
- Dùng reference thật cho mỗi vật liệu
- Phân biệt highlight "cứng" và "mềm"
- Vẽ mọi vật với cùng 1 cách shading
- Vẽ kim loại mà không có phản xạ môi trường
- Vẽ da thịt với core shadow quá đậm
- Bỏ qua caustic và refraction của kính
⭐ Điểm mấu chốt
Vật liệu là tính cách của vật trong tranh.
Một tượng đá cẩm thạch và một con búp bê sứ có thể có cùng hình dạng, nhưng nhờ vật liệu khác nhau — chúng cho hai cảm giác hoàn toàn khác. Học vật liệu là học ngôn ngữ để kể chuyện qua bề mặt.
Khó nhất là vật liệu nào?
Kim loại và trong suốt. Kim loại khó vì không có "màu riêng" — hoàn toàn phụ thuộc môi trường. Trong suốt khó vì có khúc xạ, phản xạ và nội dung phía sau chồng lên nhau. Cả hai đòi hỏi hiểu quang học.
Chì có vẽ được kim loại không?
Có — và rất tốt. Chì có dải sắc độ rộng (đen → trắng giấy) — phù hợp với tương phản mạnh của kim loại. Nhiều họa sĩ chuyên vẽ kim loại bằng chì/than thay vì màu.
Da người thuộc loại nào?
Subsurface Scattering (SSS). Ánh sáng xuyên nhẹ vào da, phản xạ phần nào qua máu rồi ra lại — tạo hồng ở rìa, đặc biệt ở tai, mũi, ngón tay. Bỏ qua SSS → da trông nhựa, không sống.
Sách hoặc khoá nào học vật liệu tốt?
James Gurney "Color and Light" có chương xuất sắc về vật liệu. Proko có series YouTube miễn phí về material. Ở cấp độ cao: CGMA (CG Master Academy) có khoá "Material Study" chuyên sâu cho 3D và concept art.