Tại sao pha đỏ + xanh lá + xanh dương bằng ánh sáng cho ra trắng, nhưng pha bằng màu nước cho ra đen? Câu trả lời nằm ở hai mô hình vật lý đối lập: cộng và trừ.
+
🔍 IMG_01
Additive RGB light overlap circles white center
Mô hình cộng · Ánh sáng cho ra trắng
−
🔍 IMG_02
Subtractive CMY paint mixing black center
Mô hình trừ · Sắc tố cho ra đen
Mô hình cộng màu xảy ra khi ta cộng ánh sáng vào nhau. Bắt đầu từ đen (không ánh sáng), càng cộng càng sáng. Ba màu gốc: Red, Green, Blue. Cộng cả ba = trắng.
Mọi thiết bị phát sáng đều dùng mô hình cộng: màn hình TV, điện thoại, projector, đèn LED. Mỗi pixel có 3 đèn nhỏ (R, G, B) — bật cường độ khác nhau tạo ra mọi màu.
A — Cộng màu
AdditiveCộng
Cộng ánh sáng — bắt đầu đen, kết thúc trắng.
RGBRed Green Blue
3 màu gốc của mô hình cộng.
R+G = YellowVàng
Cộng đỏ và xanh lá tạo vàng — ngược với trực giác.
R+B = MagentaHồng sậm
Cộng đỏ và xanh dương tạo magenta.
Mô hình trừ màu xảy ra khi ta trừ ánh sáng từ ánh sáng trắng ban đầu. Bắt đầu từ trắng (tờ giấy dưới ánh sáng), càng nhiều màu càng tối. Ba màu gốc: Cyan, Magenta, Yellow.
01
LED screen RGB pixel close up
02
CMYK printing press offset magazine
03
Stage lighting color wash concert
Ba ứng dụng thực tế: màn hình LED dùng cộng, máy in dùng trừ, đèn sân khấu dùng cộng. Biết được giúp bạn dự đoán kết quả khi chuyển giữa môi trường.
Tại sao có K trong CMYK?
Black là "thật"
Về lý thuyết, C+M+Y nên tạo ra đen tuyệt đối. Trong thực tế: pha 3 mực thường cho ra nâu đậm bẩn vì mực không tinh khiết 100%.
Giải pháp của ngành in: thêm mực Black riêng biệt — ký hiệu K (Key plate). Mực K cho đen sạch, sắc nét. Vì vậy hệ in chuyên nghiệp là CMYK, không phải CMY.
Thêm K cũng tiết kiệm mực — thay vì đè 3 lớp C+M+Y để tạo đen, chỉ cần 1 lớp K.
Ánh sáng cộng vào nhau. Sắc tố trừ từ ánh sáng trắng. Hiểu được — màu không còn ảo thuật.
— Vật lý cơ bản của màuMô hình cộng
RGB · Ánh sáng
- Bắt đầu: đen (không ánh sáng)
- Cộng cả 3 màu: trắng
- Thiết bị phát sáng
- Màn hình, projector, đèn
- Gamut rộng
Mô hình trừ
CMY · Sắc tố
- Bắt đầu: trắng (ánh sáng đầy đủ)
- Trộn cả 3 màu: đen (lý thuyết)
- Vật thể phản xạ ánh sáng
- In ấn, sơn, vải, mực
- Gamut hẹp hơn
Ứng dụng thực tế của việc hiểu cộng-trừ màu.
Digital → Print Export
Làm digital (RGB) xong in (CMYK) — biết sẽ mất 1 phần gamut, nhất là xanh rực và đỏ neon.
Pha màu vật lý Mixing
Trộn nhiều màu càng nhiều càng đục/đen. Trộn ít màu giữ được độ tươi.
Ánh sáng sân khấu Stage lighting
Chiếu đèn đỏ + xanh lá = vàng. Hiệu ứng này không làm được bằng màu nước.
Ánh sáng
và sắc tố
hai thế giới
Nhớ màu bổ sung
Bổ sung của R là Cyan, của G là Magenta, của B là Yellow.
Test bằng prism
Chiếu ánh sáng trắng qua lăng kính → tách thành 7 sắc cầu vồng.
Experiment với màu nước
Pha vàng + tím ra gì? Xanh dương + cam? Cyan + đỏ? Thí nghiệm tự trả lời.
Biết giới hạn CMYK
Khi làm poster digital, soft-proof CMYK để xem màu nào sẽ bị "mất" khi in.
- Biết mục đích cuối (web/in) để chọn mô hình
- Hiểu rằng gamut CMYK hẹp hơn sRGB
- Trộn ít màu để giữ độ tươi
- Soft-proof trước khi in
- Đòi hỏi màu neon digital in ra y chang
- Trộn 5-7 màu vào 1 hỗn hợp (ra đen)
- Không phân biệt "đỏ RGB" và "đỏ CMYK"
- Nghĩ màn hình = giấy in ra sau
⭐ Điểm mấu chốt
Cộng và trừ là hai ngôn ngữ khác nhau của cùng một thứ — màu.
Hiểu được điều này, bạn không còn ngạc nhiên khi màu trên màn hình khác màu giấy in. Bạn lên kế hoạch được ngay từ đầu.
Tại sao RGB không dùng Yellow?
Vì R + G đã tạo được Yellow. Thêm Y làm màu gốc thứ 4 là thừa. RGB chọn 3 màu mà não người có 3 loại tế bào nón riêng để cảm nhận.
Họa sĩ truyền thống dùng màu gốc gì?
Khác với CMY in ấn. Họa sĩ sơn dầu thường dùng "warm/cool primary": Cadmium Red + Alizarin, Cadmium Yellow + Lemon Yellow, Ultramarine + Phthalo Blue.
RGB và RYB có khác nhau?
Có. RGB là khoa học màu hiện đại. RYB là hệ cổ điển của họa sĩ trước thế kỷ 19. RYB không đúng về vật lý nhưng gần với cách họa sĩ "cảm nhận" màu.
Tại sao in 4 màu lại được mọi màu?
Do nguyên lý halftone: in các chấm CMYK nhỏ li ti với kích thước/mật độ khác nhau. Mắt từ xa "trộn" thành màu tổng hợp.